سایت شخصی استاد حسن کاتبی

جزیرة العرب : موقعیت جغرافیایی سه میلیون ک جنوب غربی آسیا دوبرابر ایران ، شمال و غرب حجاز-شهر های مکه،مدینه،طائف ،مرکز و شرق (صحرای عرب) جنوب (یمن)عربستان خوشبخت

وضعیت سیاسی جزیرة العرب: 1-بائده(بادیه نشینان)قبل از اسلام به سبب نافرمانی از بین رفتند، باقیه عرب عاربه(شهر نشین) جنوبی-یعرب بن قحطان ازجمله «اوس» و «خزرج»     ،   مستعربه(عدنیان)-نسل اسماعیل  قبیله قریش در این گروه جای دارد   

   ارکان قبیله : حسب فضایل ومفاخر قبیله، نسب شناسنامه قبیله، عصب عرق قبیله  محودر ساختار قبیله (هبستگی)

فرهنگ و آداب و رسوم : خصلت ها پسندیده ولی بدون جهت، شعر عالی ترین مظهر فرهنگ عرب ها(معلقات)خرافه،

موهومات،فتنه انگیزی ،عشق حیوانی،شراب ،شکار.. بی سوادی(قریش  17نفر،اوس وخزرج 11نفر خواندن ونوشتن)

زنان و نظام خانواده : عدم جایگاه اجتماعی برای زن (زن هیچ منزلتی نداشت)

چند همسری(فقط ازدواج با محارم ممنوع بودقانون ارث برای زنان وجودنداشت اسلام به زن هویت داد)

زنده به گور کردن دختران (داستان قیس ابن عاصم)

•         وضعیت اقتصادی: داد و ستد جواهر و سنگ های قیمتی – کشاورزی – دامداری

•         ارزنده ترین پدیده اقتصادی،برقراری بازار ها و نمایشگاه های فصلی

•         اوضاع دینی : شرک و بت پرستی، 360 بت،شکل انسان صنم،شکل خاصی نداشت وثن (انصاب)

•         بت های مهم:لات،منات،عزی،هبل و ... ادیان دیگر : حیره ، مانی و زرتشت، یثرب ، یهود -مسیحیان ،نجران

•         جاهلیت تعریف (دورانی است که زندگی مردم از ارزش های معقول،موازین فرهنگی-منطقی وباورهای معنوی وامیدوار کننده تهی باشد

•         تاریخچه (نخست توسط قران زمان قبل از بعثت 150تا200سال درمصداق درست است

•         چهار مصداق جاهلیت ازدیدگاه قران:1-حکم الجاهلیة(پیروی ازحکم وحکوت ناحق...)

•         2-ظن الجاهلیة(بی توجه ای به وعده و وعیدهای خداوند....)

•         3-تبرج الجاهلیة(بی پروایی زنان..)

•         4-حمیة الجاهلیة (خواسته های نابجاتعصب درباره اگاهی کم...)

 

•         تعریف جاهلیت از دیدگاه امام علی (ع)(لجاجت دربرابرحق حمیت وتعصب بیجا وشیطانی ،خود پسندی وغرور،ترک اندیشه ودین فهمی بکارنبردن گوهر عقل در خداشناسی ،پیروی از پیشوایان ستمگر....میوه دنیای آن روزفتنه وآشوب ،غذایش مرداربود.درون وحشت واضطراب،ودربیرون شمشیر حکومت می کرد

•         امپراتوری ساسانی : حکومت وسازمان جامعه موروثی بودن حکومت ، سیستم طبقاتی ، تمرکز قدرت و ثروت دردست خاندان شاهی

•         نظام خانوادگی و حقوق زن چند همسری عدم بهره مندی ازحقوق

•         وضعیت مذهب : ادیان مختلف زرتشتی، یهودی،مسیحی،مانوی، صابئی،مزدک

•         اعتقاد به یک ثنویت

   امپرا طوری روم شرقی   (یوستینیانوس) : وضعیت دینی(آزادی مسیحیت یا اعلامیه میلان-درگیری تفکرآریوس وآتاناسیوس-شورای300نفره نیقیه نتیجه رسمیت به تثلیب –ورودروح القدس-(ریشه افکار واقعی مسیح را نابودکرد)

نظام طبقاتی( اشراف-شوالیه-طبقه متوسط-بردگان) بلوای نیکا

ولادت : 17 ربیع الاول 570 میلادی،اجداد پیامبر: قصی بن کلاب (جد چهارم) عبد مناف (جد سوم) هاشم (جد دوم) عبدالمطلب (جد اول) پدر و مادر : عبدالله وآمنه، دایگان : ثویبه ،حلیمه سعدیه، علت سپردن به دایه(انتخاب صحرا)پدر قبل از تولد فوت ،مادر در6سالگی ،عبد المطلب در8 سالگی،سرپرستی وهمراه از 8سالگی وهمراهی چهل ساله ابو طالب

نوجوانی وجوانانی:   محمد امین- شرکت در جنگ داخلی-مسافرت به بصری- شبانی- شرکت در حلف الفضول- نصب حجرالاسود- ازدواج پیامبر (ص)،ملکه قریش خود را کنیز محمد خواند،همراز،همدل ورفیق راهش بود

 

•         معنای بعثت(برانگیختگی پس ازیک مرحله رکود-سکون- تاریکی وجهالت

•                            هدایت به سوی خدای یگانه ورستگاری    

                                        درسایه کلمه توحید

      تاثیرات آن                     1-  ایجاد نظام توحیدی وانسانی ونظام           

                                       2- عدالت(تاسیس حکومت)

                                      3-  لطف خداوند  واتمام حجت      

•         ماهیت بعثت:هدایت ودعوت جدید برپا معنویت ،انسان وعلم آشکار شد

•         بعضی احادیث :پیامبر مدتی را دور ازمحیط شرک آلود به عبادت وتنهایی می گذراند(فکر در آفرینش وهدایت مردم...) امیرالمومنین می فرماید:هرسال درکوه حرا اقامت می گزید .من اورا می دیدم وجزمن کسی وی را نمی دیدنوروحی ورسالت را می دیدم وبوی نبوت را استشمام می کردم.در 27 رجب پیامبر چهل سال ،ایات 1

•         1تا5علق امام حسن عسگری (ع) خداوندقلب او بهترین یافت ،امیر المومنین

•         (ع)خطبه قاصعه درهنگام وحی ناله ای را شنیدم..                                                                                          

•         در واقع می‌توان گفت که این خلوت‌گزینی، زمینه‌ای برای تقویت هرچه بیشتر حیات روحانی رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و مقدمه‌ای برای بعثت و نزول وحی به آن حضرت به شمار می‌رفته است.

•         در دوران این خلوت‌گزینی‌ها نیز همچون سایر مراحل گوناگون زندگی رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، حضرت علی (علیه السلام) (که پرورش یافته در خانه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و در دامان ایشان است)، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) را همراهی می‌نمود و گاهی اوقات برای ایشان آذوقه و آب و غذا می‌برد.

•         پس از سپری شدن ایام عبادت، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به مکه برگشته و پیش از اینکه به خانه خویش بازگردند، خانه خدا را طواف می‌نمودند.

•         این حالات همچنان ادامه یافت تا اینکه سن آن حضرت به چهل سالگی رسید و خداوند که دل ایشان را برترین و مطیع‌ترین و خاضع و خاشع‌ترین دلها در برابر خویش یافت، ایشان را مبعوث کرد و به پیامبری گرامی داشت، تا به وسیله قرآنی که آن را روشن و استوار گردانیده، بندگانش را از پرستش بر بتان خارج ساخته و به پرستش خویش هدایت کند.

•         دعوت پنهانی:  علت (عضوگیری و تربیت هسته اصلی) خصوصیات: اشکارا به عیب جویی عقایدمکیان نمی پرداخت ماهیت ضد ستم و اشرافیت دعوت خویش را اشکارنمیکرد

•         جهت گیری نهضت: سه مسلمان نخست(مردبودن،مسن بودن ،آزادبودن )که درجامعه جاهلی جایی نداشتند

•         دعوت آشکار : خویشاوندان،214شعرا و انذر عشیرتک الاقربین»،چهل تن،ابولهب مخالف،همزمان بانبوت امامت مطرح شد(با نفوذ بودند،اتمام حجت،

•          عمومی،فاصدع به ما تومر،کوه صفا،

•         سه محور دعوت،یکتایی خدا،نفی بت پرستی،رستگاری درپرتو توحید

•         مراحل تبلیغی پیامبر(ص)

•         شکل، شیوه و مراحل دعوت خاتم انبیا(ص) در سه مرحله انجام گرفت:

•         1. دعوت مخفیانه و عضویابی انفرادی برای انسان­سازی و تربیت اخلاقی که نتیجه­ آن، استحکام بنیادهای نهضت اسلامی بود.

•         2. مرحله­ دعوت خویشان که نتیجه آن تبیین مسئله جانشینی و وصایت بود.امامت مکمل نبوت (یو م انذار)

•         3. مرحله دعوت علنی و عمومی که از سال چهارم بعثت تا چهاردهم بعثت ادامه یافت که نتیجه آن گسترش و نفوذ اسلام به یثرب و خارج از شبه جزیره بود.

•          1. دعوت پنهانی

•             یک مبلغ باید در امر تبلیغ، گام به گام پیش رود و همیشه به اوضاع و شرایط ، توجه کند. پیامبر(ص) وقتی به نبوت مبعوث شد، با نزول آیه­ شریفه «یا آیها المدثر قم فانذر و ربک فکبر» (ای خود را پوشاننده! برخیز و هشدار بده و خدایت را بزرگ بدار.) مأمور تبلیغ و اعلام رسالت خود شد؛ از این رو به امر خدا، سه سال پنهانی، فعالیت فرمود و این کار را از خانه­اش آغاز کرد و به دعوت وی همسرش خدیجه(س) نخستین فردی بود که به او ایمان آورد.

•            پس از علی(ع) که نخستین مرد ایمان آورنده به پیامبر بود،عده­ای از جوانان و ضعیفان و نیز اشراف در این مرحله به کیش اسلام درآمدند؛ از جمله ابوذر، بلال

•         حبشی از فقرا  و عثمان بن عفآن از اشراف است.

•         یکی ازدلایل مهم پیشرفت حضرت محمد(ص)این بود که هرگز درعمر خود حرفی به دروغ نگفته بودوهمه مردم ایمان داشتند که هرچه او می گوید راست است وحقیقت است

•           به این ترتیب، هسته­ اولیه­ اسلام تشکیل شد. طی این سه سال، بزرگان کفار قریش، انکاری نسبت به اسلام نداشتند و زمانی که خاتم انبیا(ص) از کنار آنها عبور می­کرد، به او اشاره می­کردند و می­گفتند:« فرزند عبدالمطلب از آسمان سخن می­گوید» تا اینکه او از خدایانشان انتقاد کرد و آنها و پدرانشان را گمراه خواند. اینجا بود که بر وی خشمگین شدند و با او دشمنی کردند.

•          2. مرحله­ آشکار شدن دعوت

•         مرحله­ انذار و دعوت خویشاوندان

•            این مرحله با آیه­ انذار آغاز می­شود. امام صادق(ع) می­فرماید که خداوند پس از سه سال دعوت مخفیانه، به پیامبر(ص) امر کرد تا دعوتش را علنی کند. ابتدای این مرحله، دعوت از اقارب و نزدیکان بود. خداوند به او فرمود:

•         « فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشرکین» «و انذر عشیرتک الاقربین»

•         «آنچه که به تو امر شده با صدای بلند آشکار کن و از مشرکان، هراسی نداشته باش و نخست، نزدیکانت را از خدا بترسان.»

•            آنان به دلیل شناختی که از رسول­خدا داشتند، طبیعی بود که احتمال ایمان آوردنشان بیشتر از بقیه باشد؛ زیرا پیامبر(ص) سالیان دراز در میان آنها به صداقت و درستکاری مشهور بود؛ از این رو با تکیه بر همین پیشینه، نسبت به انذار عشیره­ خود اقدام کرد.

•         نکات مهم در سیره­ تبلیغی پیامبر(ص)

•         1.تبلیغ باید براساس برنامه­ریزی و تدبیر باشد. باید شرایط مکانی و زمانی و مخاطب و نیز مدت گفتار و خطابه را در نظر گرفت.

•         2. ایجاد آمادگی در مخاطب و نیز شناسایی نخبگان و مؤمنان تا در طول تبلیغ بتوان برای اجرای برنامه­های مذهبی و تبلیغی از آنها بهره گرفت.

•         3. آغاز تزکیه، اصلاح و برنامه­های تبلیغی باید از نزدیکان و افراد فامیل باشد، تا حداقل از حمایت و پشتیبانی آنها برخوردار باشد.

•         4. توکل بر خدا در انجام برنامه­های دینی، همان­گونه که پیامبر، بدون ترس و واهمه از مخالفان با توکل برخدا، تکلیف خود را به انجام رسانید

•         علل مخالفت با اسلام : جهت گیری دینی و توحید دعوت(مهمترین علت مخالفت قریش)، نتیجه جهت گیری اجتماعی دعوت، اسلام آورده محروم جوانان،فروپاشی نظام ، جهت گیری اقتصادی، مخالفت با ثروت اندازی

•         مخالفت با معبود شدن ثروت ، رقابت های قبیلگی و حسادت ورزیدن، فرزندان عبد مناف وبنی هاشم ،ابوجهل درهمه مورد رقابت داشتیم تا...، بشر بودن،اعتقاد به جبر،اطاعت کورکورانه از نیاکان

•         برخورد با رهبر نهضت شخص پیامبر(ص)(مرحله تهدید،تطمیع،تزویر سحرجادو)

•         اقدامات مشرکان:                                        1-  تحریم شنیدن ،تردیددروحی

•         برخورد با بنیان فکری نهضت (قرآن)               2-هیاهو وافسانه خواندن

•                                                                3-  معرکه نضربن حارث ترویج افسانها  سپاه  جهل                                                                          تردید                                                   4-    تردید دروحیانی بودن قران                                                          

•                                                      1- زندانی وشکنجه

•                                                      2- کشتن ،سمیه نخستین شهید

•         برخورد با حامیان نهضت                 3-تاجر تحریم اقتصادی

•                                                       4-  طبقات بالا سرزنش

•         مهاجرت: هدف ازآزارنومسلمانان        1-  بازگشت به دامان کفر وشرک

•                                            2- کم شدن تمایل وگرایش به پیامبر درمردم عادی

•         قرآن این دوره را ،آزمون وابتلای موقت برای رسیدن به کمال یاد می کند                                                                         

•         هجرت اول:5 بعثت -  15 نفریازده مرد و4زن -  عثمان بن مظعون

•         هجرت دوم:جعفر بن ابی طالب – حدود 82نفر، بعضی ازفواید مهاجرت :روح امید در مسلمانان تقویت شد،راه برای عمل به تکالیف اسلامی هموار شد،با رو آوردن نجاشی به آنان باعث تقویت روحیه مسلمانان شد،تبلیغ اسلام درخارج از مکه ،اولین شکست برون مرزی مشرکان

•         انزوای سیاسی و محاصره اقتصادی : اولین مبارزه منفی مشرکین با پیامبر(ص)

•         اقتصادی : عدم خرید و فروش

•         اجتماعی : ارتباطات و معاشرت وزناشویی بامسلمانان ممنوع

•         سیاسی: جبهه مخالف محمد (ص) در تمام حوادث و پیشامدها باید مورد حمایت قرار گیرد

•         پایان دوره سه ساله : عام الحزن – دهم بعثت(وفات ابوطالب وحضرت خدیجه) درخصوص ابوطالب  40  سال در کنار پیامبر(خداوند پاداش نیکت دهد.سرپرست روزگار یتیمی ،مربی کودکی ویاور بزرگی ام بودی)

•        

•         هجرت:

•         تعریف جامعه شناسی:با انگیزه های اقتصادی ومعیشتی ،علل طبیعی و یا به منظور مواهب خدماتی و رفاهی کوچ میکنند.

•         تعریف سیاسی:برای حفظ جان و مال و حیثیت خود به دلیل گرایش های سیاسی و اجتماعی گریخته یا  پناهنده می شوند.

•         تعریف دینی :(مهاجرکسی که از محدوده طاغوت واستبداد خارج می شودتا بتواند معاشرت،تربیت وعبادتش را با شریعت وآرمان خود ترتیب دهد.)

•         فلسفه هجرت در قران و سنت پیامبر :

•         روی گردانی از جامعه نقصان و پیوستن به جمع یکتا پرستان.

•         امام صادق: «  یا أیها ألذین آمنوا إن أرضی واسعةٌ فأیای فاعبدون»

•         = خانه  و سرزمینی که در آن معصیت خداوند می شود جای ماندن    نیست.

•         وقرآن در مورد کسانی که با عذر «اینجا وطن من نیست» خود را به سختی وزحمت  وا میدارند در آیه 97 سوره نساء می فرماید:

•         «سرزمین خداوند فرخناک است و آدمیان بسیار،به سرزمینی دیگر بشتاب».

•         تعبیر زیبای استاد شریعتی:

•         «بیرون رفتن از آنجا که دیگر نه جای ماندن است و بدر رفتن از آن حال که دیگر نه شایستۀ بودن است،مهاجرت نه تنها از زادگاه خویش که بسیار سهل است،بلکه از خویشتن خویش که مردافکن است و محمد(ص) می کوشد تا جامعه کوچک مکه را به حرکت در آورد تا بر جای ایستد و اسلام همان سان که انسان را از بیرون به جنبش می خواند،از درون نیز به انقلاب دعوت می کند و بدین گونه است که او را همواره از توقف،انحطاط وانجماد می راند و اینها همه معجزات علمی و اخلاقی،روحی و معنوی هجرت است؛ هجرت آفاقی وهجرت انفسی .

•         بنا به تعالیم اسلام برای مال اندوزی و سلطه جویی نباید هجرت کرد، بلکه برای خدا یعنی اقامه آیین و اشاعه شریعت وی باید حرکت نمود،که جهاد اسلامی را دفاع از حیثیت دینی و جان ومال مسلمانان تعریف می کند.

•           به این ترتیب علی (ع)با آگاهی از کشته شدن خود،مشتاقانه برای نجات جان مولای خود در

•         {لیله المبیت}در بستر پیامبر (ص)خوابید و رسول حق روانه هجرت شد .این فداکاری آنقدر

•          خالصانه و با اهمیت بود که مورد ستایش خداوند قرار گرفت .

•         (و مِنَ الناسِ مَن یَشری نَفسَهُ ابتِغاءَمَرضاتِ اللهِ وَ اللهُ روًفٌ بِالعِبادِ )(بقره آیه 207

•         پیامبر از بیراهه به طرف غار {ثور}که در بیرون مکه بود ،حرکت کرد رسول اکرم (ص ) و همراهان روز دوشنبه 12ماه ربيع الاول به "قبا" دردوفرسخی مدينه رسيدند. پيامبر (ص ) تا آخر هفته در آنجا توقف فرمود تا علی (ع ) وهمراهان برسند مسجد قبا در اين محل ، يادگار آن روز بزرگ است

•             از حاشیه های هجرت نیز می توان به دو نکته زیر توجه کرد:

•            1)مسئولیت پذیری پیامبر در قبال وظیفه ای که بر عهده ایشان نهاده شده

•             بود«خروج از مکه به عنوان آخرین مهاجر»

•             2)امانت داری : برخلاف بسیاری از رهبران، اموالی که به رسم امانت

•             نزد ایشان سپرده بودند غنیمت نشمرد و با خود نبرد بلکه حضرت علی 

    (ع) را مامور بازگرداندن سپرده های مردم قرار داد.(چه کسی مامور بازگرداندن شد)؟