واژه شناسی   :         ارخ و ورخ

                                                      تعیین وقت

تاریخ شناسی:      اصطلاحی     :        هرودت-مطالعه وبررسی روزگاران گذشته

¢     ابن خلدون، تاریخ را دانشی سرچشمه گرفته از حکمت و بیانگر سرگذشت ملتها، سیره ء پیامبران و سیاست پادشاهان می داند.(پایه ریزفلسفه تاریخ وعلم جامعه شناسی)

¢    موضوع تاریخ عبارتست از کنش و واکنش خارجی یا دارای اثر خارجی انسان.

¢    شهید مطهری (ره) تاریخ را یکی از منابع معرفت انسانی می داند و آن را به دو بخش نقلی و علمی تقسیم می کند.

                           نقلی     :         یک سلسله امور جزئی و فردی

                                               علم به بودن هاست (زندگینامه ،فتحنامه ها سیره ها

                              علمی    :       مطالعه،بررسی و تحلیل وقایع گذشته و

                                               استنباط قواعدوسنت های حاکم برزندگی گذشتگان  

                                         علمیت،اعتبار  و فایده تاریخ    عده ای تاریخ علم است  (دلایل)

                وعده ای نه(دلایل)مهمترین صفت مورخ ،قدرت اندیشه وتفکراوست

مراحل کارمورخ (انتخاب موضوع،جمع آوری منابع،گزینش اخبار،تنظیم مطالب (ارتباط اخبار)بررسی وتفسیر،نگارش

پرسش ها درثبت:واقعه درچه زمانی درکجا وچگونه وچرا اتفاق افتاد

یکی ازبهترین ابزارها برای درک  درست انسان ازجایگاه خود،مطالعه تاریخ گذشتگان است

                               هرحادثه علتی دارد پس حوادث به هم ربط دارند

آیاتی که از مرگ و زندگی جوامع، فراگیر بودن کیفر این جهانی و نابودی جامعه ها و امت ها بر اثر طرد پیامبران پرده بر می دارد، نظریهء «قانونمندی تاریخ» را مطرح می کند.

مبارزه پیامبران با رفاه طلبان نازپرور، رابطه چیرگی ستم و نابودی جامعه، ارتباط اجرای اوامر الهی و فراوانی برکات و تولید (سنت گرایی تاریخ)

چه قریه هایی را که به خاطر خو کردن به فساد و رفاه برانداختیم، مثل قریه ای که در امن و فراوانی روزی بود، آنگاه به نعمت های الهی کفر ورزید و خدا هم آن را به گرسنگی و ناامنی مبتلا کرد.(بیدار سازی وتربیت)

                          عوامل محرک آن :    انسان،غرایز،خواسته ها و روابطش با خود، خدا،طبیعت و دیگران

شناسنامه ی هر ملتی بر اساس «میراث های تاریخی» اش شکل می گیرد. میراث های تاریخی و فرهنگی جهان اسلام در واقع حافظه ی تاریخی ملت های مسلمان را شکل می دهد، پیکر جامعه ی اسلامی را نشاط می بخشدو سبب پایداری، استواری و وحدت جهانی مسلمانان می شود.

 

تاریخ اسلام و اهمیت و ارزش آن :    اثبات وحی،     آگاهی از رمزو راز توفیق پیامبر  دستیابی به مبانی نظری و سنت عملی پیامبر و ائمه شناخت احکام شرعی آگاهی از پیشینه تمدن اسلامی

تاریخ نگاری و اهتمام   مسلمانان به آن:   با موضوع سیره پیامبر و جنگهای وی،سپس  آغازنگارش وتدوین عام درقرن دوم هجری آغاز شد.

مکاتب تاریخ نگاری : مکتب تاریخ نگاری حجاز (مدینه) ترکیب قران-فقه واحکام با موضوع تاریخ ، مکتب تاریخ نگاری عراق (بصره)ایام –انساب واخبار با بهره گیری از ادبیات پیش از اسلام ، مکتب تاریخ نگاری شام تاثیرپندارهای جاهلی اموی در پی کسب مشروعیت ، مکتب تاریخ نگاری یمن پاسخگوی ادعاهای اموی  به وجود آمد، مکتب تاریخ نگاری ایران ترجمه آثار کهن فارسی  وبه نوعی احیاگر اندیشه شعوبی گری بوده است

•         منابع تاریخ : شفاهی شاهدان وقایع-راویان وناقلان اخبار ،مکتوب مدارک-اسناد-قردادها –صلح نامه جلوگیری ازتحریف با تدوین ، منابع تصویری:نقاشی-خط نقاشی-نقشه تاریخی ، معماری:مساجد-کاخها-معماری شهرها-باروها

•         دانش های کمکی برای مطالعه تاریخ اسلام : زبان شناسی ، سند شناسی مهم ترین ارکان تدوین تاریخ، جغرافیا ، سکه شناسی ، ادبیات اشنایی مورخ با ادبیات هرملت برای درک بهتر تاریخ آن

•         علل توجه ویژه مسلمانان به تاریخ نگاری : قداست دانش و ارزش والای آن در اسلام درقران مشتقات علم 80بار آمده است  آیا آنان که می دانندبا.... منع قران از تقلید کور کورانه –وجود آیات در باره دانش اندوزی...سیره اهل البیت امام صادق : زیر بنای حیات انسانی اندیشه است  .. ، موضع تصدیقی قرآن در برابر انبیای پیشین ونیز بهر ه گیری از سیره وسنت معصومان ، ترغیب و تشویق قرآن در سیر و مطالعه، سر گذشتهای اختصاصی برای عبرت وکسب تجربه ... ، اهتمام فرمانروایان به ماندگاری حکومت خویش وارائه تصویری مناسب ازخود ، ورود ملت ها ی گوناگون جهان به ایین اسلام و داد و ستد فرهنگی بادیگراقوام

•         آسیب شناسی تاریخ اسلام و منابع آن : فاصله زمانی میان مورخ و پدیده ها ، اختلاف امت و و پیدایش فرقه ها تفسیر به سود خود وانچه من وگروه من می گوید درست است ، تعصب :داستان مطر ف بن مغیره ، فشار فرمانروایان: داستان ابن سکیت ، استفاده ناروای برخی از دانشمندان اهل کتاب از کم اطلاعی خلفا و اطرافیان آنها(ابن ابی العوجا مانوی من وحمادبن زیدچهارهزارحدیث –حلال حرام-حرام حلال ، منع تدوین حدیث توسط خلفا از خلیفه اول شروع ودر زمان خلیفه دوم بخشنامه شد

•         اصول قوائد عام تاریخ نگاری با تکیه بر ارزش های اسلام : توجه به همه علل ، پرهیز از پیش داوری ، توجه به شرایط زمان حادثه ، توجه ویژه به نقش مردم ، جستجو روح حوادث تاریخی ، ارائه نظریه،قانون و قائده سازنده

پژوهش چه زمانی علمی است: 1.گویای حقیقت باشد، 2.شاخص هایی چون امکان عقلی رادارا باشد، 3.مخالف قرآن و روایات معتبر و صحیح نباشد

معنا و پیشینه شرق شناسی : تعریف شرق شناسی پژوهش دانشمنداغربی درباره ملل –تمدن وفرهنگ-مذهب-زبان وتاریخ شرق-(مستشرق)، علت پیدایش این علم و تاریخچه آن گروهی سال 1312-ریمون لول- یا پطروس آلفونسی یهودی مسیحی تاسیس شده–بعد از جنگهای صلیبی- فتوحات ناپلئون در شرق...